Meesteressen van het penseel. Vrouwelijke kunstenaars in de 17e eeuw

Ze hebben bestaan, vrouwen wiens creatieve bravoure zo onstuitbaar was dat ze het penseel ter hand namen, ook al werden ze niet naar waarde geschat en twijfelde men aan hun vermogen om kunst te maken. Ze hebben bestaan, vrouwen die roem vergaarden en aan koningshoven de artistieke dienst uitmaakten. Ze hebben bestaan, vrouwelijke kunstenaars die trots de degens kruisten met hun mannelijke collega’s. Maria Faydherbe (1587-1643) was er zo een. Zij provoceerde het Sint-Lucasgilde van Mechelen door de beeldsnijders ‘dozijnwerckers’ zonder talent en ambitie te noemen. Wie haar ‘Crucifix’ uit de collectie van het Museum Hof van Busleyden gezien heeft zal begrijpen waar de trotse vermetelheid van deze dame vandaan kwam en waarom ze haar stukken voluit signeerde. Toch verdween haar naam van de radar. Nog in de 20ste eeuw lieten Horst Woldemar Janson en Ernst Gombrich, in hun wereldwijd vertaalde standaardwerken van de westerse kunstgeschiedenis, de vrouwen compleet links liggen en hielden musea het schaarse ‘vrouwenwerk’ dat ze in huis hadden ver weg van de expositiezalen. Niemand die zich daar vragen bij stelde of dat een probleem vond, tot feministes als Germaine Greer en Linda Nochlin het tij langzaam konden keren. Een halve eeuw later geraken we, dankzij tentoonstellingen en de groeiende stapel publicaties, stilaan vertrouwd met de namen van vrouwen die ooit gevierde kunstenaressen waren. Elk boek hierover draagt bij aan de kunstgeschiedenis en aan een beter begrip van de maatschappelijke en culturele context van het verleden en de plaats van de vrouw hierin. Met “Meesteressen van het penseel” duikt Janneke Budding weer wat dieper in de 17de-eeuwse samenleving van de Lage Landen, waar ongemeen veel kunst gemaakt en verkocht werd en vrouwen relatief gemakkelijk als kunstenaar aan de bak konden komen, zij het met een aantal restricties. Bij elke publicatie over deze vergeten meesteressen wordt hun naam verder opgeblonken en hun carrière uitgebreider in beeld gebracht en, wat minstens even interessant is, worden de omstandigheden verder onderzocht waarin het wegmoffelen en wissen van hun namen mogelijk werd.