Als de zon ondergaat. De familie Mann in Sanary

Eerder kende Florian Illies veel succes met onder andere boeken als “1913 : het laatste gouden jaar van de twintigste eeuw”, “Liefde in tijden van haat 1929-1939” en “Betoverende stilte : Caspar David Friedrichs reis door de tijd”. Het zijn stuk voor stuk historische en cultuurhistorische onderwerpen die de auteur op verhalende wijze dicht, invoelbaar bij de lezer brengt. Nu is er “Als de zon ondergaat. De familie Mann in Sanary”. In deze historische documentaire roman schetst Florian Illies de periode van drie maanden in 1933 waarin Thomas en Katia Mann en hun zes kinderen Duitsland ontvluchten voor de nazi’s. Na zijn tournee langs Amsterdam en een aantal Europese steden verlengen Mann en zijn vrouw Katia hun verblijf in het buitenland. Ze besluiten op aandringen van hun twee oudste kinderen, Klaus en Erika, niet naar Duitsland terug te keren, waar de naziterreur steeds dreigender wordt. Ze vestigen zich in het vissersdorpje Sanary-sur-Mer aan de Middellandse Zee. Ook Thomas’ broer Heinrich vestigt zich in de buurt. In Sanary-sur-Mer hebben ook nog andere auteurs en kunstenaars hun toevlucht gezocht. Naast Aldous Huxley, die er zijn Brave New World (1932) schreef, frequenteren de Manns er exilschrijvers als Arnold Zweig, Bertolt Brecht, Ludwig Marcuse en Lion Feuchtwanger. Het echtpaar betrekt met hun drie jongste kinderen de villa La Tranquille. Hun oudste kinderen – Klaus, Erika en Golo – komen vanuit Amsterdam, Parijs en Zürich regelmatig langs in Sanary. Illies zoomt in op de complexe banden binnen het gezin Mann, waarvan Thomas Mann, de Tovenaar, het onbetwiste middelpunt is. De winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur overschaduwt vrouw en kinderen. Het gezinsleven en de familiemaaltijden verlopen volkomen volgende de wensen van Thomas Mann. En ook al sloven de kinderen zich uit om vader te behagen, toch krijgen ze er nauwelijks enige blijken van affectie voor terug. Ze slagen erin flink wat bezittingen van hun vader uit het ouderlijk huis in Duitsland te redden. Golo zorgt er bijvoorbeeld voor dat zijn vaders geheime dagboeken in veiligheid worden gebracht. Maar veel waardering laat de grote auteur niet blijken. Dat de kinderen Mann met zelfmoordgedachten worstelen en vluchten in druggebruik is niet verwonderlijk.
Ook politiek gezien stelt Thomas Mann zichzelf centraal. Klaus en Erika pleiten tevergeefs bij hun vader om zich nadrukkelijk tegen het naziregime uit te spreken. Mann blijft echter aarzelen en brengt het eerste deel van zijn nieuwe roman “Jozef en zijn broers” gewoon in Duitsland uit. Dat de nazi’s hem zijn positie als grootste Duits auteur hebben afgenomen is zijn voornaamste grief. Pas in1938 zal hij het naziregime openlijk afwijzen.
Florian Illies verwerkt de gebruikte bronnen als dagboek- en brieffragmenten tot een vlot leesbaar verhaal, waarin feit en fictie mooi vervlochten zijn. Het egocentrisme van Thomas Mann, die meestal blind blijft voor de gevoelens van zijn kinderen, levert geen fraai portret op. Sommige bewonderaars van de Tovenaar zullen het Illies niet in dank afnemen.