Whistler. Dandy en dwarsdenker

Tot en met 10 januari 2027 loopt in het Van Gogh Museum in Amsterdam de eerste tentoonstelling in de Nederlanden over de Amerikaanse kunstenaar James McNeill Whistler (1834-1903). Deze veelzijdige man behoort tot de voornaamste kunstenaars in de negentiende eeuw. Zijn oeuvre bevat niet alleen schilderijen, maar evenzeer etsen en tekeningen. In deze kunsttakken was hij een koppig vernieuwer en volgens sommigen te vooruitstrevend. Hij reisde doorheen Europa en bezocht Parijs, Amsterdam en Venetië. Vooral ingetogen portretten, stadsgezichten en landschappen zijn onderwerpen waarmee hij tot op de dag van vandaag weet te boeien. Dat hij beweerde dat zijn kunst net als muziek een stemming diende te brengen, was voor die tijd vernieuwend. En dat deed zijn werk ook. We denken aan zijn schilderij ‘Norturne: blauw en zilver’, aan zijn werk ‘Aan de piano’ of aan het doek ‘Symfonie in wit’. Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Ze roepen telkens een spannende sfeer op, gekenmerkt door verstilling, waardoor we blijven kijken. Het lijkt dat bepaalde schilderijen in een minimale tijd werden gemaakt. Dit klopt niet, want hij werkte er soms maanden aan. Naar aanleiding van deze tentoonstelling verscheen een keurig boek, geen catalogus. Wel probeerden drie kunsthistorici Edwin Becker, James Finch en Renske Suijver in evenveel bijdragen zijn werk te definiëren, te situeren en in woorden te vatten. Dit zal geen gemakkelijk taak zijn geweest, maar het lukte zo goed als perfect. Dit boek dat werd uitgegeven door ‘Uitgeverij THOTH’ in samenwerking met het Van Gogh Museum (Amsterdam) en De Mestdagh Collectie (Den Haag), bezit alles wat we van zo’n uitgave mogen verwachten. Kernachtige teksten die het oeuvre tonen en plaatsen. Een wetenschappelijk gelaagdheid met eindnoten en bibliografie. En zeker niet te vergeten een uitzonderlijke waaier aan illustraties, vooral logisch uit het oeuvre van kunstenaar Whistler zelf, maar ook van prenten en schilderijen die hem beïnvloeden, hem inspireerden of hem situeerden. Deze perfect afgedrukte kleurenafbeeldingen werden mooi verspreid over het boek en gekaderd in een verzorgde vormgeving, telkens passend met de drie hoofdstukken. Het chronologisch overzicht van zijn leven, opgesmukt met foto’s die hem portretteerden, is zeker een nuttige aanvulling om het boek inhoudelijk af te sluiten. De inhoudstafel prijkt vooraan in het boek. Achteraan vinden we uiteraard het colofon, maar geen index. Wie het oeuvre van James McNeill Whistler niet kent, moet in de eerst komende maanden naar Amsterdam, of nog beter moet dit boek aanschaffen om voorbereid te zijn op zijn wonderlijk gebrachte wereld van water, land en vooral van de mens.