‘We hebben monumenten opgericht […] waar degenen die nu leven, met verwondering naar kijken, en waar ook de generaties die nog komen, zich over zullen verwonderen.’ Dat waren de woorden die de geschiedschrijver Thucydides de Atheense politicus Perikles in de mond legde in diens grafrede voor Atheense gesneuvelden in het jaar I van de Peloponnesische oorlog. Meer dan twee millennia later blijken die woorden nog steeds actueel. De iconen van de oud-Griekse architectuur brengen mensen nog steeds in vervoering. De Britse classicus David Stuttard speelt daarop in met ‘Het oude Griekenland in vijftig monumenten’. De auteur doceerde klassieke talen aan Britse onderwijsinstellingen en publiceerde eerder al het degelijke en ook in het Nederlands vertaalde ‘Alcibiades en de val van Athene’ (2024²).
Stuttard voert de lezer langs vijftig iconische monumenten van de Griekse wereld. Die monumenten variëren in de tijd van ongeveer 1600 v.Chr., toen er op het Egeïsche eiland Thera, het huidige Santorini, een bloeiende maritieme gemeenschap bestond en er op Kreta een koning regeerde vanuit zijn paleis in Knossos, en van het tijdperk van de legendarische Trojaanse oorlog, via de archaïsche tijd, waarin Griekenland zijn cultuur begon te herdefiniëren, en de klassieke tijd, toen de meeste van de nu iconische monumenten zoals het Parthenon werden gebouwd, tot de hellenistische tijd tot 31 v.Chr., toen Octavianus, de latere keizer Augustus, in Actium een gedenkteken in Griekse stijl liet oprichten voor zijn overwinning op Marcus Antonius en Cleopatra, niet alleen koningin van Egypte, maar de laatste onafhankelijke Griekse heerser van de oudheid.
Stuttard ordent daartoe de vijftig door hem geselecteerde monumenten in vijf chronologisch opgezette hoofdstukken, met name de bronstijd (ca. 1600 – ca. 1050 v.Chr.), de archaïsche tijd (ca. 1050 – ca. 490 v.Chr.), de klassieke tijd I (de 5de eeuw v.Chr.), de klassieke tijd II (de 4de eeuw tot 338 v.Chr.) en de hellenistische tijd (336 – 31 v.Chr.) met als laatste monumenten de pharos van Alexandrië en het overwinningsmonument bij Actium. In het nawoord verhaalt hij zeer beknopt het verdere wel en wee van de antieke Griekse monumenten, hun teloorgaan of hun transformatie tot kerken, kastelen of moskeeën.
Stuttard beperkt zich terecht niet tot de wereld van het Griekse vasteland en de eilanden in de Egeïsche Zee, maar betrekt de hele Helleense wereld in zijn selectie: van de vlaktes van de Peloponnesos en de berg Parnassus tot Sicilië en de kusten van Turkije en Egypte. Griekenland was immers niet zozeer een plaats of een gebied, dan wel een idee. De monumenten waren lofzangen op de Griekse manier van leven en dienden om de Helleense culturele identiteit te propageren. Door de oorsprong, betekenis en overlevering van de monumenten te belichten, onthult Stuttard ook de gedeelde waarden die de Griekse cultuur vormgaven. Van het Parthenon tot Troje getuigen deze bouwwerken immers van een beschaving die eeuwenlang haar stempel op de wereld drukte, en ook onze wereld vormde.
Verzorgde kleurenillustraties en wetenschappelijk verantwoorde kleurenreconstructies in de tekst en achteraan een kaart die toelaat de geselecteerde monumenten geografisch te situeren, suggesties om verder te lezen, bronnen van de citaten en een register vervolledigen ‘Het oude Griekenland in vijftig monumenten’.