Hieronder vindt u de jongste recensies. Selecteer een genre, vervolgens selecteer de recensie die u wenst u te bekijken en klik tenslotte op 'Lees recensie'.

Zoeken  Genre 

 TitelAuteurDatum
De antiterroristen. De Europese strijd tegen het anarchisme 1890-1914 Wouter Klem 20/09/2022
1672. Het rampjaar van de Republiek Arnout van Cruyningen 20/09/2022
Maria Sibylla Merian. Changing the Nature of Art and Science Bert van de Roemer, Florence Pieters, Hans Mulder, Kay Etheridge en Marieke van Delft (red.) 20/09/2022
De schone slaapsters. Roman. Vert. en nawoord Cornelis Ouwehand Yasunari Kawabata 20/09/2022
De reis van de Spanjaarden naar de Molukken. Verslag van een ooggetuige, Vert. Théo Buckinx Antonio Pigafetta 20/09/2022
Wat stilte wil Arthur Japin 20/09/2022
Moederskind. De beginjaren van een schrijver. Vert. Henny Corver Howard Jacobson 20/09/2022
De tsaar in Zaandam. De reizen van Peter de Grote naar Nederland Rob Hartmans 20/09/2022
Kinderspel Paul Cleave 20/09/2022
Het evangelie van de nieuwe wereld. Vert. Saskia Taggenbrock en Martine Woudt Maryse Condé 20/09/2022
Femina. Een nieuwe geschiedenis van de Middeleeuwen via de vrouwen die daaruit zijn geschrapt Janina Ramirez 20/09/2022
Mevrouw Caliban. Vert. Lisette Graswinckel. Nawoord Rivka Galchen Rachel Ingalls 20/09/2022
Het gevaar van Cliffrock Castle Josephine Rombouts 20/09/2022
waarom vogels Edzard Mik 20/09/2022
Otobong Nkanga. Underneath the shade. We lay grounded Michel Dewilde (red.) 28/08/2022
Tussen geld en God. Dostojevski voor beginners Arthur Langeveld 28/08/2022
De heilige natuur Karen Armstrong 28/08/2022
Heidelberg Martijn Simons 28/08/2022
Van A tot Z, of toch bijna Lieven Vandekerckhove 28/08/2022
Rede over de menselijke waardigheid. Vert. & aantekeningen Michiel Op de Coul. Inl. & nawoord Jan Papy Pico della Mirandola 28/08/2022
12345678910...Laatste

De achterkant van de bevrijding. Schrijvers tussen angst en onafhankelijkheid in de Tweede Wereldoorlog

Bertram Mourits
De achterkant van de bevrijding. Schrijvers tussen angst en onafhankelijkheid in de Tweede Wereldoorlog
Pluim, 2022, 272 blz., EUR 24,99
ISBN: 9789493256521

“Het was veel gemakkelijker om in het verkeerde kamp terecht te komen dan ik me had gerealiseerd” bekent Bertram Mourits in de inleiding tot ‘De achterkant van de bevrijding’, een boek over de literaire gevolgen van de Tweede Wereldoorlog. Mourits constateert dat de Nederlandse literatuur zich niet op collaborateurs van formaat kan “beroemen”, zoals Louis-Ferdinand Céline, Knut Hamsun of Ezra Pound.                                                                                   
Van Vlamingen is in dit overzicht geen sprake. De situatie was hier ook grondig verschillend. De bezetter had in Nederland een Kultuurkamer geïnstalleerd waarvan al wie wou blijven publiceren lid moest worden. De Duitse Gleichschaltung kende in literaire kringen niet het verhoopte succes. Wie zich liet gelijkschakelen riskeerde na 1945 een publicatieverbod. De scheidingslijn lijkt hierdoor duidelijker dan in België, maar een grijze zone bleef bestaan, en ook een zekere willekeur doordat de naoorlogse Ereraad  te weinig juridische ondersteuning genoot en soms slordig te werk ging. De populaire Jo Ammers-Küller of het echtpaar Scharten-Antink gingen vrij ver in hun min of meer naïeve steun aan de bezetter, maar literair waren het geen hoogvliegers. Ook Roel Houwink, de vriend van Marsman, was dat niet. De katholiek Albert Kuyle – een nieuwe Hemingway volgens de onverdachte collega Den Doolaard - en de individualist Henri Bruning  waren literair wel interessant. Hun sympathie voor het Italiaanse fascisme was rond 1935 nog ver van marginaal, maar daarna niet meer. Zij konden op geen genade rekenen, wat andere Kultuurkamerleden wel konden.
De roman ‘Achter groene horren’ van de apolitieke J. Van Oudshoorn  was een laat meesterwerk dat bezwaarlijk nationaal-socialistisch van inhoud kon genoemd worden. De dichter J.C. Bloem, ook geen politiek dier,  verloor al vroeg zijn sympathie voor het fascisme en gaf niets meer uit tijdens de bezetting, net als Adriaan Roland Holst die zijn lidmaatschap onder dwang aanvaardde, met protestbetuiging, en dan onderdook. Ook de gegijzelde Simon Vestdijk werd lid zodat hij verder kon schrijven, zonder enige Duitse sympathie trouwens. Een ongewoon Kultuurkamer-aspirant was W.F. Hermans, die zich in 1942 aanmeldde maar een bewijs van lidmaatschap is nooit opgedoken. Nog merkwaardiger, omdat hij na 1945 en tot 2018 zowat gold als anti-autoritair rebel, is Bertus Swaanswijk alias Lucebert. Zijn oorlogsbrieven aan een vriendin staan vol antisemitisch gebral en ‘Sieg Heil’ groeten. “Zo was hij dus toch een beetje ‘onze’ Ezra Pound” schrijft Bertram Mourits. Luceberts jeugdvriend, de dichter Hans Andreus, deed wat Lucebert zelf niet had gedaan: naar het Oostfront trekken. Volgens Bertram Mourits konden deze ongepubliceerde jonge schrijvers geen lid van de Kultuurkamer zijn, en werden zij bijgevolg niet echt doorgelicht. Mourits besteedt uitvoerig aandacht aan joodse en ondergedoken auteurs, en schrijvers die na de oorlog geen aansluiting meer konden vinden. Het geschipper van uitgeverijen en de vereniging van letterkundigen krijgt ook aandacht. En niet vergeten: geen lidmaatschap betekende veelal broodroof voor schrijvers en journalisten met een gezin.
In het slothoofdstuk wijkt Bertram Mourits jammer genoeg af van zijn genuanceerde aanpak en keert hij zich enigszins pamflettair naar de hedendaagse tijd, waarin hij naar overeenkomsten met de totalitaire verleidingen van de jaren dertig zoekt. Dichters en romanschrijvers zijn hier ver te zoeken. Conservatieve stellingnames of kritiek op islam en op woke-excessen zijn ook niet noodzakelijk extreemrechts. Collaboratie is bovendien slechts mogelijk na een bezetting, wat in 2022 gelukkig nog niet het geval is. Beweren dat “het fascisme (werd) gezien als een zinnig alternatief voor de democratie” is een open deur intrappen, maar die constatering gold evenzeer voor het communisme, dat partijleden en fellow-travellers telde in het schrijversgilde, nog lang nadat de gevolgen van Stalins moordende terreur bekend waren. Ook dat is een uit te pluizen “achterkant”. Voor een volgend boek misschien?

[Johan De Haes - 09/06/2022]