Hieronder vindt u de jongste recensies. Selecteer een genre, vervolgens selecteer de recensie die u wenst u te bekijken en klik tenslotte op 'Lees recensie'.

Zoeken  Genre 

 TitelAuteurDatum
Na het Achterhuis. Anne Frank en de andere onderduikers in de kampen Bas von Benda-Beckmann 04/02/2023
Het kwartet. Hoe vier vrouwen de filosofie opnieuw tot leven wekten Clare Mac Cumhaill en Rachael Wiseman 04/02/2023
Voorbij het zwart (vert. Harm Damsma en Niek Miedema) Hilary Mantel 04/02/2023
De vierde eeuw of hoe het christendom staatsgodsdienst werd Wim Jurg 04/02/2023
Bernhards oorlog. Het leven van een prins in ballingschap Dik van der Meulen 04/02/2023
Over de ziel en de verrijzenis (vert. Piet Hein Hupsch) Gregorius van Nyssa 31/01/2023
In dialoog met de natuur. Vroegchristelijke denkers over het scheppingsverhaal F. Ledegang 31/01/2023
Heersende verwachtingen. Romeins keizerschap in een veranderende samenleving (50 v.Chr. – 565 n.Chr.) Olivier Hekster 29/01/2023
Etty Hillesum. Het verhaal van haar leven Judith Koelemeijer 29/01/2023
Jan Hammenecker. Een biografie Frans Holemans en Paul Servaes 29/01/2023
Marx, Wagner, Nietzsche. Het tijdperk van de revoluties Herfried Münkler 29/01/2023
Klassieke Meesters Yves Knockaert 29/01/2023
Hitlers winter. Het Ardennenoffensief door Duitse ogen Anthony Tucker-Jones 29/01/2023
Puntgaaf Kees Stip 29/01/2023
Het Dassenpad Jacques Vriens 29/01/2023
Dubbelportret Agneta Pleijel 29/01/2023
Troostgeluk Katelijne Van der Hallen 29/01/2023
De Vrede van Münster. Het einde van de Tachtigjarige Oorlog, 1648 Arnout van Cruyningen 20/01/2023
De stad, de dood en de dichters. Hoe in Leiden rond 1600 alles bij elkaar kwam wat de wereld wist Willem Otterspeer 20/01/2023
De wereld. Een familiegeschiedenis Simon Sebag Montefiore 20/01/2023
12345678910...Laatste

Het slechte geweten van Vlaanderen. Nationalisme, racisme en kolonialisme in de tijd van Hendrik Conscience

Kevin Absillis
Het slechte geweten van Vlaanderen. Nationalisme, racisme en kolonialisme in de tijd van Hendrik Conscience
Davidsfonds, 2022, 288 blz., EUR 27,99
ISBN: 9789022338537

In ‘Het slechte geweten van Vlaanderen’ neemt de Antwerpse literatuurwetenschapper Kevin Absillis het op voor de op spectaculaire wijze uit de gratie gevallen Hendrik Conscience. Dat bij leven als belangrijk beschouwde schrijvers na hun dood snel uit de belangstelling verdwijnen en heel vaak zo goed als vergeten worden, is geen uitzondering. Wat de ooit immens populaire Conscience overkomen is, gaat echter nog heel wat stappen verder. Invloedrijke mediafiguren als Hugo Claus, Marc Reynebeau, Tom Lanoye en Saskia de Coster maakten zijn werk belachelijk en zorgden ervoor dat de man die zijn volk leerde lezen bijna in zijn eentje verantwoordelijk werd geacht voor de opkomst en de bloei van het extreemrechtse, racistische gedachtegoed in Vlaanderen. Een regelrechte karaktermoord dus, in het geval van Claus zelfs met voorbedachten rade.
Absillis zocht uit hoe een en ander zo ver is kunnen komen en, vooral, in hoeverre deze Conscience-bashing te rechtvaardigen valt. Hij las daarvoor zowat het hele werk van Conscience opnieuw, iets wat de Conscience verguizers beter ook hadden gedaan, voor ze de grote trom roerden. Want uit Absillis’ onderzoek blijkt namelijk dat vrijwel geen enkel van de argumenten die de criticasters gebruikten hout snijdt. Zo was Consciences Fransvijandigheid helemaal niet racistisch gemotiveerd, maar net een uiting van anti-imperialistisch verzet. Consciences houding tegenover Joden, zigeuners en andere ‘vreemdelingen’ steekt positief af bij die van velen van zijn tijdgenoten, zoals Charles de Coster. 
Het beeld van Conscience als racist werd dan weer versterkt door Hugo Claus’ theaterbewerking van de roman ‘Het Goudland’: ‘Wie de tekst van Conscience vergelijkt met de toneelbewerking, kan moeilijk anders dan concluderen dan dat Claus de xenofobie in grote dosissen eigenhandig heeft toegevoegd.’ Tom Lanoye, die ‘De Leeuw van Vlaenderen’ ooit ‘een hallucinant lachwekkend kutboek’ noemde, krijgt dan weer een koekje van eigen deeg: in zijn debuutroman uit 1988, ‘Alles moet weg’, blijkt hij zich te buiten zijn gegaan aan raciale stereotypering van enkele Marokkanen. Waarbij Absillis volkomen terecht opmerkt: ‘Uit naam van de humor of de autonomie van de literatuur kan het natuurlijk allemaal. Maar als we intussen toch de morele weegschaal bovenhalen, is het moeilijk om argumenten te verzinnen die verklaren waarom deze tekst niet en teksten van Conscience wel als problematisch zouden moeten gelden.’
Veel aandacht besteedt Absillis ook aan Conscience als zogenaamde promotor van het kolonialisme, onder meer met ‘Batavia’ (1858). In zijn overzicht van de Nederlandstalige Congoliteratuur, ‘Koloniseren om te beschaven’ (2019), karakteriseerde Luc Renders dit als een ‘uitgesproken kolonialistische en eurocentrische roman’, een analyse die ondertussen door andere onderzoekers wordt aanvaard. Absillis: ‘In het door [Conscience] verbeelde Vlaanderen borrelt voortdurend solidariteit op met mensen die te maken krijgen met de uitwassen van de Europese kolonisatie. Zou de schrijver dan werkelijk zo ongevoelig zijn geweest voor het leed dat door de westerse slavernij werd aangericht? Om dat uit te zoeken is een geduldige analyse nodig, van de roman ‘Batavia’ zelf, maar ook van de context waarin die verscheen.’ Dertig bladzijden later kan hij besluiten dat Consciences opvattingen ‘in de toenmalige context aansloten bij een internationaal abolitionistisch discours dat de zwarte ander juist als zo menselijk mogelijk wilde voorstellen’.
Absillis neemt in deze uitmuntende en goed geschreven studie gedurfde standpunten in, zeker voor een academicus die moet functioneren in een steeds verstikkender atmosfeer waar cancelling aan de orde van de dag is. Maar hij weet zijn stellingnames overtuigend te onderbouwen, met feitelijke gegevens en stevige argumenten. Helemaal anders dan de academica die tijdens een debat over dit boek toegaf nooit iets van Hendrik Conscience gelezen te hebben, maar toch vond dat ‘De leeuw van Vlaenderen’ beter uit de canon zou verdwijnen. Tsja.

[Manu van der Aa - 30/11/2022]