Hieronder vindt u de jongste recensies. Selecteer een genre, vervolgens selecteer de recensie die u wenst u te bekijken en klik tenslotte op 'Lees recensie'.

Zoeken  Genre 

 TitelAuteurDatum
Het verweer van Etty Hillesum tegen het nazisme. Sporen van agency in haar dagboeken en brieven uit Amsterdam en Westerbork, 1941-1943 Lotte Bergen 18/11/2026
Ossip Zadkine. De Belgische connectie Véronique Van Passel e.a. 18/11/2026
Jean Brusselmans. Schilder van nature Ann Geeraerts, Kurt De Boodt, Eric Min e.a. 18/11/2026
Als er niets ontbreekt waar God ontbreekt. Christendom en religieuze onverschilligheid Jan Loffeld 18/11/2026
De Slag bij Ekeren. 30 juni 1703. Een vergeten strijd van de Spaanse Successieoorlog Danny Snelders 18/11/2026
1578. Had Brussel de Nederlanden kunnen redden? Een vergeten sleutelmoment in de geschiedenis van de Lage Landen Roel Jacobs en Jean-Jacques De Gheyndt 18/11/2026
Het laatste Vikingrijk. Hoe de Vikingen Noord-Europa veroverden en weer verloren (vert. Geri de Boer) Christina Ekero Eriksson en Bo Eriksson 18/11/2026
Marta Oulie (vert. en naw. Janke Klok) Sigrid Undset 18/11/2026
De dag na de bevrijding. Een drieluik over Europa Paul Scheffer 18/11/2026
Ai Weiwei Edouard Derom, Lee Ambrozy, Thomas Crow, Daniel De Decker, Rik Hemmerijcks, Alessio Palmeri, John Tancock, Lieven Van Den Abeele 18/11/2026
Kolchoze (vert. Floor Borsboom) Emmanuel Carrère 18/11/2026
Gevonden voorwerpen. Over estrades, oorlepels en putgalgen Lisette Luijkx (red.) 18/11/2026
Lijf der zotheid. Lichaam en geest in de late middeleeuwen Wendy Wauters 09/11/2026
Occulte complotten en samenzweringen Ruud Vermeer 09/11/2026
Tussen culturen. De Arabische kijk op vroegmiddeleeuws Europa Luit van der Tuuk 09/11/2026
Het oude Griekenland in vijftig monumenten (vert. Gertjan Wallinga) David Stuttard 09/11/2026
Angkor. Het mysterie van Cambodja Irini Biezeveld en Sophie Biard (red.) 09/11/2026
Auguste Viktoria, de laatste keizerin van Duitsland. Haar leven en werk in Duitsland, haar ballingschap in Nederland Alexandra von Ilsemann 09/11/2026
Het huis dat tussen vriend en vijand staat. De militaire opeisingen, 1938-1946 Marc Verschooris 09/11/2026
U2 Compleet. Het verhaal van de 291 songs Donien Clauteaux 09/11/2026
12345678910...Laatste

Literair vermaak in de zeventiende eeuw

Jeroen Jansen
Literair vermaak in de zeventiende eeuw
Amsterdam University Press, 2024, 544 blz., EUR 49,99
ISBN: 9789048563876

De neerlandicus Jeroen Jansen was als onderzoeker en docent Historische Nederlandse letterkunde meer dan vier decennia verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn onderzoek bewoog zich op het vlak van de historische pragmatiek, poëtica en retorica. ‘Literair vermaak in de zeventiende eeuw’ ontstond uit zijn persoonlijke interesse. Hij beschouwt het als een afsluitende monografie. Hij vroeg zich af welke elementen of factoren het literaire genoegen van 17de-eeuwse literatuur waarborgden en stimuleerden.
Literair vermaak in het verleden bestuderen is lastig, omdat getuigenissen daarover sterk individueel zijn. Een vermakelijk effect duiden is moeilijk, omdat vermaak samenhangt met processen die zich tussen de tekst en de toenmalige lezer afspelen. Jansen hoopt dat kennishiaat over literatuur die als vermakelijk bedoeld is of zo moet zijn ervaren, te dichten.
Hij laat zien hoe 17de-eeuwse literatuur in de Noordelijke Nederlanden genot creëerde, via oor en oog, tot lering en vermaak of, zoals men toe zei, tot ‘lust en leer’ of ‘vrucht en vreugd’. Hij doet dat door een caleidoscopische benadering van de literatuur, die hij breed definieert. Het gaat om spreuken, spreekwoorden, emblemen, deviezen, proza en poëzie, toneel, liederen, raadsels en grappen. In het samenspel van lering en vermaak, was vermaak het glijmiddel voor lering, die meestal doorwoog. Jansen besteedt daarbij ook aandacht aan de parateksten, zoals het voorwerk, die aansturen op een ervaring van vermakelijkheid, met alle voorbehoud van dien, want de receptie van literair werk blijft buiten beeld. Hij hanteert een poëticaal-retorische invalshoek, waarbij de focus ligt op de communicatieve actie en op de ‘consummatie’ van de tekst. Uitgangspunt is steeds de relatie tussen auteur en lezer/toehoorder, waartussen de tekst bemiddelt.
In hoofdstuk 1 laten spreuken en spreekwoorden zien hoe lering en vermaak verbonden waren en in 2 hoe emblemen en deviezen de scherpzinnigheid van lezers testen, waardoor ze vermaak creëerden. Hoofdstuk 3 focust op de lezersgroepen van al die geleerde literatuur en 4 exploreert gevoel en zintuiglijkheid in epigrammen en lyriek. Hoofdstuk 5 behandelt het vermaak van het publiek bij het lezen en ook beluisteren van non-fictie en fictioneel proza. Hoofdstuk 6 exploreert het plezier van iets te leren uit lectuur en 7 gaat in op het vermaak van toneel. Hoofdstuk 8 analyseert de werking van literair plezier in groep met raadsels, liederen, lyriek en verhalen en 9 behandelt de gulle lach in de literatuur.
Jansen besluit dat literair vermaak positief ervaren gevoelens zijn als resultaat van een zekere intellectuele inspanning, die gepaard gaat met een intensieve lectuur en/of verwondering. De literatuur bevordert daarbij, zowel toen als nu, het vermogen tot zelfreflectie, stimuleert de verbeelding en draagt bij aan het inlevingsvermogen.
Jeroen Jansen schreef een erudiete, maar geenszins gemakkelijke studie. Hij verheelt niet dat er nog heel wat vragen onbeantwoord blijven. Wel vraagt men zich af de subjectieve beleving aan de hand van egodocumenten niet meer in het onderzoek betrokken moest worden, maar misschien is dat voer voor een volgends studie. Het boek is door Amsterdam University Press verzorgd uitgegeven met leeslint, bevat voetnoten en zwart-witillustraties in de tekst en achteraan bijna tachtig bladzijden bibliografie en een register.

[Walter Smits - 27/05/2024]