De macht van godinnen. Moed, verlangen, jaloezie en passie in Griekse mythen (vert. Henny Corver en Frits van der Waa)

Nathalie Haynes neemt de lezers van haar boek mee op een verkenning door de wereld van de Griekse (en Romeinse) mythen. Haar invalshoek zijn deze keer de vrouwelijke goden en hun eigenaardigheden (Haynes heeft ook reeds verschillende andere boeken op haar naam staan die dieper ingaan op de mythologische wereld). In dit boek vraagt ze zich eigenlijk af welke vrouwelijke goddelijke protagonisten er in plain sight verborgen liggen, zoals dat dan in het Engels heet.
In acht hoofstukken ontvouwt Haynes de wereld van die vrouwelijke protagonisten. Ze begint haar boek met de ietwat ongrijpbare muzen. Hun ongrijpbaarheid toont zich al in het feit dat het niet duidelijk is of er nu zeven, negen of tien zijn. Vervolgens bespreekt Haynes Hera die vaak gekenmerkt wordt door een opmerkelijke en intense woede, niet onbegrijpelijk aangezien haar echtgenoot permanent vreemdgaat. Hoewel Haynes de wreedheid van Hera niet ontkent, plaatst ze die toch in een breder perspectief met aandacht voor de patriarchale en misogyne verhoudingen van de antieke samenlevingen. Ook bij Afrodite liggen schoonheid en wreedheid dicht bij elkaar. Het moeilijkst vast te pinnen, volgens Haynes, is Artemis die een versmelting is van verschillende personages en daardoor niet voor een gat te vangen is. Naar mijn mening komt dan Demeter het sterkste naar voren in het boek. Onverbiddelijk, onvermurwbaar en compromisloos zet ze alles op alles om haar dochter Persefone terug te zien nadat zij ontvoerd is door Hades. Dit is een verhaal van puur moederlijk doorzettingsvermogen. Hestia daarentegen komt heel wat minder scherp uit de verf, maar Haynes toont aan dat net de meest vlakke van de vrouwelijke Griekse goden zo alomtegenwoordig is dat ze vaak geen expliciete verwijzing nodig heeft. De competitieve Athene is Haynes’ favoriete godin, maar deze godin schuwt geen favoritisme ten opzichte van mannen en kan absoluut niet tegen haar verlies. Als laatsten, maar zeker niet als minsten, komen de furiën nog aan bod. Haynes presenteert hen als meedogenloos, maar essentieel voor het in stand houden van de samenleving. Het is namelijk hun taak om te dienen als ‘stok achter de deur’. Elke samenleving draagt bepaalde onschendbare waarden hoog in het vaandel. De furiën dwingen die waarden af door schendingen ervan genadeloos te wreken.    De stijl van Haynes is vlot en het boek leest als een trein. De lezer wordt af en toe verrast door flarden ironie, humor en persoonlijke reflecties die meermaals een glimlach op het gezicht toveren. Het boek amuseert, maar doet ook reflecteren. Haynes trekt namelijk interessante parallellen naar vandaag en ze ontleedt de verhoudingen tussen goden en mensen en tussen goden onderling en mensen onderling. Ze behandelt de goden als personificaties van deugden, ideeën en gewoontes uit een patriarchale en hiërarchische samenleving en analyseert vervolgens haarscherp de dubbele moraal ervan. Haar presentatie van het verhaal van Arachne en Athene is ontluisterend. Tegelijkertijd is het ook broodnodig. Het is een verhaal van het aan de kaak stellen van grensoverschrijdend gedrag en zelfs ronduit seksueel geweld door de mannelijke goden. Opmerkelijk genoeg wordt het gedrag van de goden niet bestraft door de vrouwelijke Athena, maar wel de overmoed van Arachne die zich wilde meten met de weefkunsten van Athena. Het is niet alleen een verhaal van hoogmoed die voor de val komt, maar van aangedaan (vaak seksueel) onrecht dat niet vergolden kan worden omwille van het (mannelijk) geslacht van de dader(s).                                                     
Haynes’ boek introduceert, vermaakt, analyseert, stelt aan de kaak, verheldert, verduistert, en compliceert. Het is meer dan lezenswaardig. De reden waarom de Griekse tragedies vandaag nog relevant zijn geeft Haynes ons ook nog mee: “in tragedies (wordt) de tol altijd in mensenlevens betaald. Wat er in duizenden jaren ook veranderd mag zijn, dit gaat volgens mij nog altijd op”. (p. 281)