Pop Models. Vrouwen in de Europese pop art

Het is pas in de 21e eeuw dat een aantal misvattingen over de pop art rechtgezet werden: dat het een overwegend Amerikaanse kunststroming zou geweest zijn en in essentie een mannenzaak. Niet dus. Popart was een internationaal fenomeen met vele plaatselijke varianten en vrouwen speelden niet alleen hun rol als begeerlijk subject, maar ook als kunstenaar. Laat nu vooral die dubbele vrouwenrol  – van model tot maker en van het opdrijven van de verleiding tot het kritisch of spottend omgaan met die kwestie – het onderwerp zijn van de catalogus bij de tentoonstelling Pop Models in Museum MORE, het Museum voor Modern Realisme in Gorssel (Nl). ‘Actresses often have tiny brains, painters often have large beards. Imagine a brainy actress who is also a painter and also a blonde and you have Pauline Boty’. Het is het soort lovend-denigrerende quote waarmee de populaire pers van de jaren ’60 haar ongemakkelijke omgang met vrouwelijke kunstenaars etaleerde. Vandaag geldt Boty als een van de meest getalenteerde popkunstenaars, maar de kunstgeschiedenis rangeerde haar uit de canon, net zoals dat gebeurde met de Belgische Evelyne Axell, de Portugese Teresa Magalhães of de Duitse Chrita Dichgans en nog vele andere vrouwen. Pop art koketteerde graag met het For Men Only-label (het is de titel van een doek van Peter Philips uit 1961) om de vrouw te kijk te kunnen zetten als ‘brainless blonde’. De meeste vrouwelijke kunstenaars leken hierin mee te gaan, al was de grens tussen oppervlakkig jolijt en onderhuidse kritiek niet altijd helder. Hoe rolbevestigend de pop art soms ook leek, de beweging was ook een opgestoken middenvinger naar de abstracte kunst, die zichzelf een aura van sacrale ongenaakbaarheid had aangemeten waarin voor de vrouw geen enkele rol meer weggelegd bleek. De Nederlands/Engelse catalogus – met beroemd, berucht en minder bekend beeldmateriaal – houdt die naoorlogse beeldenstrijd vol seksistische clichés, dubbelzinnige commentaren of expliciet verzet genuanceerd tegen het licht van vandaag. Zo werkt geschiedenis nu eenmaal. Het is een heikele oefening, maar ze snijdt wel hout.