Stromen. Roman (vert. Jacques Westerhoven)

Aya Koda (1904-1990) was de dochter van een bekende Japanse schrijver. Na de dood van haar ouders werkte zij twee maanden lang als huishoudster in een geishahuis. Vijf jaar later verwerkte zij deze pijnlijke ervaringen in wat haar bekendste roman zou worden. ‘Stromen’ (Nagareru,1956) kende een immens succes in Japan en werd er meermaals bekroond. Rika is een veertigjarige vrouw die man en kind heeft verloren en zich gedwongen voelt om in moeilijke naoorlogse jaren als huishoudster in een okiya de kost te verdienen. Een okiya is een huis waar geisha’s geregistreerd staan, waar ze oefenen, waar ze soms wonen en vanwaar ze in restaurants en andere gelegenheden gaan optreden. Rika krijgt er een nieuwe naam als teken van haar ondergeschiktheid. Haar opdracht: boodschappen doen, eten bereiden, warme baden klaarmaken. Geisha’s zijn zingende, dansende en musicerende “kleinkunstenaars” die nog meer dan door hun schoonheid opvallen door hun karakter en hun stijlvol geraffineerd gedrag. Bewust van hun artistieke eigenwaarde laten ze niet na neer te kijken op “lompe burgers” zoals Rika. Als Rika het spel van de eigenares op het tokkelinstrument shamisen looft, wordt ze door haar terechtgewezen. Hoe kan zij, een burgervrouw, dat spel beoordelen? Als Rika in het Klimophuis aankomt vindt ze er een verwaarloosd en doodziek hondje. Het staat voor de armtierige verwaarlozing van het huis, waar de arrogante maar onzekere geisha’s zich overgeven aan roddel en insinuaties. Behalve de stijlvolle maar onpraktische eigenares zijn er van de zeven geisha’s nog drie inwoners overgebleven: de lelijke dochter Katsuyo, onhuwbaar, onhandelbaar en ongelukkig; de tegendraadse Yoneko die haar dochtertje verwaarloost en weg wil, en Someka, de ervaren geisha op haar retour en achtervolgd door schuldeisers. Een hardnekkige schuldeiser zorgt voor chantage. Belastingcontroleurs liggen op de loer. De eindeloze ruzies en jaloerse conflicten versnellen het verval het Klimophuis, waar outsider Rika zich steeds sterker en onmisbaar toont. Aya Koda heeft deze geishawereld in de jaren vijftig genadeloos maar met onmiskenbare melancholie getekend. Traditionele vormen in wat een uiterst gestileerde maatschappij was, gingen stilaan vervagen en de materiële en geestelijke ontnuchtering na de schande van de verloren oorlog deed zich sterk gevoelen. De auteur zag scherp de kleine betekenisvolle verschillen in kledij, voedsel en taal en de hiermee verbonden status. Dit is figuurlijk en letterlijk een claustrofobische wereld. ‘Stromen’ bevat een biografische schets van de auteur en een lijst met begrippen en voorwerpen (kledij, voedsel) die deze prestigieuze en belaagde wereld van geprivilegieerde vrouwen met een onzekere bestaansgrond typeren. Een bijkomende lijst met kort geschetste personages had het de lezer ongetwijfeld makkelijker gemaakt