In ‘Sparta’ volgt Andrew Bayliss de ‘Opkomst en ondergang van een antieke grootmacht’. Deze vertaling komt tegemoet aan een behoefte, want in het Nederlands zijn er haast geen toegankelijke én wetenschappelijk verantwoorde boeken over het oude Sparta. De auteur is docent Griekse geschiedenis aan de Universiteit van Birmingham en publiceerde reeds ‘The Spartans: A Very Short Introduction’ in de gekende reeks van Oxford University Press.
De Spartanen worden al eeuwenlang gemythologiseerd als het toonbeeld van hardheid, mannelijkheid en rechtvaardigheid. Maar anders dan over hun rivalen, de Atheners, weten we over hen veel minder, omdat ze zelf weinig historische sporen nalieten, wat ook al in de oudheid werd onderkend, getuige Thucydides in zijn Historiën: ‘Als de polis van de Spartanen zou worden verlaten en alleen de heiligdommen en de fundamenten van de gebouwen bleven bestaan, zou het nageslacht na verloop van tijd vast niet geloven in hun macht. … Hun stad heeft geen kostbare tempels en gebouwen en zou dus zeer armzalig schijnen. … Als de Atheners precies hetzelfde zouden meemaken, zou men hun macht twee keer te groot inschatten op grond van de prachtige aanblik.’
We beschikken dus over weinig contemporaine bronnen uit Sparta zelf en moeten ons behelpen met informatie van niet-Spartanen: fellow travellers zoals Xenophon, vijanden zoals Thucydides en critici zoals Aristoteles. Moderne historici gewagen dan ook van de ‘Spartaanse luchtspiegeling’ om het geïdealiseerde, stereotiepe en vertekende beeld van de Spartaanse samenleving te beschrijven, dat grotendeels berust op die niet-Spartaanse bronnen. Andrew Bayliss gebruikt dan ook zo kritisch mogelijk de verslagen van tijdgenoten zoals Herodotos, Thucydides en Xenophon, die Sparta uit de eerste hand kenden, alvorens een beroep te doen op latere en mogelijk minder betrouwbare bronnen zoals Plutarchus.
In de proloog vertrekt hij van het iconische beeld van de Spartanen als de geduchtste soldaten van de oudheid en van hun beeld in de populaire cultuur, zoals in de zwaarden- en sandalenfilms van Hollywood, in de naamgeving van sportclubs overal ter wereld en in de inspiratie voor nazi-Duitsland en actuele extreemrechtse partijen om dan de vraag te stellen waar het antieke Sparta echt voor stond.
Bayliss biedt dan in elf hoofdstukken een chronologisch verhaal van Sparta’s bescheiden begin op de Peloponnesos, haar groei tot antieke grootmacht en haar neergang. Twee hoofdstukken onderbreken dat verloop door inzicht te geven in de Spartaanse samenleving. Hoofdstuk 2 behandelt Sparta’s levensstijl en staatsbestel als pijlers voor haar macht. Hoofdstuk 9 analyseert intelligent de relatie tussen de sociale ongelijkheid binnen Sparta’s elite en haar neergang. In de epiloog wijst Bayliss op de hegemoniale overbelasting en de onaangepastheid van het Spartaanse systeem voor een rijk, waarbij hij de vergelijking met Rome maakt. Ten slotte demythologiseert hij de inspiratie van moderne Spartofielen.
Vooraan twee zwart-witkaarten en opmerkingen over de bronnen en over de waarde van antieke valuta, zwart-witillustraties in de tekst, een kleurenkatern en achteraan noten, een selecte bibliografie en een register vervolledigen dit wetenschappelijk verantwoord vulgariserend werk, dat tegemoetkomt aan een behoefte in het Nederlandse taalgebied.