Dom Hans van der Laan in de praktijk. Een ontwerphandboek

De Benedictijn en architect Dom Hans van der Laan (1904-1991) heeft een beperkt oeuvre: een woning en een paar kloosters. Via zijn geschriften heeft hij een invloed gehad op andere architecten die men bundelde onder de naam Bossche School. Van der Laan kreeg pas na zijn overlijden in 1991 een groter wordende internationale waardering. In 2000 werd zijn werk gepresenteerd in de Italiaanse stad Vicenza en dit in het kader van het Heilig Jaar 2000. Tevens verscheen bij Electa een bijhorende publicatie. In 2017 organiseerde deSingel in Antwerpen een tentoonstelling en het aantal publicaties nam snel toe. Het studiewerk en de publicaties van Caroline Voet moet zeker worden vermeld.         
De architectuur van Van der Laan wordt vaak omschreven als een “tijdloze moderne bouwstijl” of als “Modern Primitive” zoals door Richard Padovan. Het introduceren van een drie dimensioneel meetsysteem om tot een inwendige orde en rust te komen is de kern. De theorie is zeer gelaagd en complex. Als inleiding ook een verklarende woordenlijst, een hulpmiddel om het verhaal beter te begrijpen. Voet deelde het boek op in zeven hoofdstukken en start bij de universele basisprincipes van nabijheid, superpositie en de eenvoud van de verhouding 3:4 en 1:7. Het deed mij denken aan het legendarisch boek van John Ruskin “The seven lamps of architecture” (1849). De witte pagina’s belichten aspecten van de theorie en de lezingen die hij gaf. De grijze pagina’s bevatten praktijkvoorbeelden hoe men te werk kan gaan om dit drie dimensioneel systeem in te zetten. Bij deze praktijkvoorbeelden ook werk van andere architecten uit de Bossche School o.a. Frans Ruijs, Jan De Jong, Gerard Wijnen, Jan Peterse en Nico Van der Laan. De laatste ontwierp een kerk in Wevelgem nabij Kortrijk.                 
Stap voor stap wordt zijn meetsysteem uit de doeken gedaan. De filosofie van de architectonische ruimte wist Van der Laan te verbinden met een verhoudingssysteem van wat hij omschreef als het “plastisch getal”. Het boek bevat niet enkel foto’s maar ook axonometrie tekeningen en grondplannen waar het maatsysteem wordt aangegeven. Wat op het eerste zicht overkomt als een eerder banaal plan en gevelcompositie is met de grootste logica ontworpen.         
In de architectuur is men steeds op zoek geweest naar verhoudingen en systemen om onderlinge verbanden te leggen. Gaat het om de Gulden Snede of de Modulor van Le Corbusier, Van der Laan gaat nog verder, en dit is juist het unieke van zijn bijdrage aan de 20ste eeuwse architectuur. Het boek is niet zomaar lectuur, het vraagt ook discipline om binnen te treden in wat Van der Laan aanbrengt om orde te introduceren, in wat hij omschreef als het “componeren van gebouwen”.           
Belangrijk is dat deze handleiding ook is verschenen in het Engels. Dit zal ongetwijfeld de interesse voor Dom Van der Laan aanscherpen. Het resultaat van deze werkwijze kan men ervaren in de Abdij van Roosenberg in Waasmunster. Een bezoek met rondleiding is meer dan een aanrader. Het gebouw is nu in beheer van de erfgoedstichting vzw Herita vzw, die ook de jaarlijkse Open Monumentendag in Vlaanderen organiseert. (www.herita.be).