Hemellichamen aan de uiterste rand van de wereld (vert. Marcel Otten)

Jon Kalman Steffanson (°1963) is een IJslandse schrijver. Bij uitgeverij Ambo/Anthos is inmiddels een groot deel van zijn ruime romanproductie in vertaling verschenen. Daarbij hoort nu ook ‘Hemellichamen aan de uiterste rand van de wereld’ (2024). Het is een lijvige historische roman gesitueerd in het prille begin van de 17de eeuw. IJsland was een ruw en dunbevolkt eiland dat kort voordien onder druk van de Deense bezetters tot het Lutheraans protestantisme was overgegaan. Af en toe kwamen verdwaalde schepen of walvisvaarders aanmeren. Dat waren meestal Engelse of Hollandse vissers, maar nu maakten Baskische walvisvaarders hun opwachting. Nu zorgde politiek gekonkel voor een ongeziene uitbarsting van geweld. De verteller is een man genaamd Petur, de nieuwe dominee in het plaatsje Brunisandur in de Westfjorden. De roman bestaat uit een brief gericht aan zijn dochter. Peturs fenomenale huishoudster Dorothea, een analfabete vrouw, maar met een feilloos geheugen en hard “als een slijpsteen”, stimuleert hem tot deze niet aflatende getuigenis en houdt hem bij de zaak. Kennis over oude en nieuwe geschiedenis, over nieuwe wetenschap en oude poëzie, en de wreedheid van de mens en de raadselachtigheid van het heelal krijgen een plaats krijgen in deze broksgewijs voortgestuwde historische vertelling. “De Heer is de enige die alles weet.” schrijft de dominee, “Het zwaard houwt, het dreigt, maar uiteindelijk is het de pen die hier in de mensenwereld oordeelt.”  En die machtsmisbruik ontmaskert. Jon Kalman is een verteller die net als Petur op zijn pen vertrouwt en wie het niet aan verbeelding en vaart ontbreekt. Ook gaat hij bij monde van zijn hoofdpersonage geen aforistische wijsheden uit de weg. Achteraan het boek houdt een uitvoerige namenlijst de verdwaalde lezer op koers.